Selb ne anlama gelir ?

Uyanis

New member
Bu noktada dilsel ayrımcılık ortaya çıkabilir.

Örneğin bir iş görüşmesinde adayın yetkinliklerinden çok aksanına odaklanılması, görünüşte tarafsız bir değerlendirme gibi görünse bile sosyal önyargıları yeniden üretebilir. Benzer durum eğitim kurumlarında ve kamu hizmetlerine erişimde de görülebilir.

Sınıf: “Doğru Dil” Kimin Dili?

Sınıf meselesi belki de bu konunun en dikkat çekici boyutlarından biridir.

Toplumlarda bazı konuşma biçimleri daha prestijli kabul edilir. Standart dil bilgisi, belirli kelime dağarcıkları veya belirli aksanlar eğitimli ve profesyonel olmakla ilişkilendirilebilir. Fakat bunların çoğu, belirli tarihsel ve kurumsal güç ilişkileri içerisinde “standart” hâle gelmiştir.

Bourdieu’nun “dilsel sermaye” kavramı burada oldukça açıklayıcıdır. İnsanların kullandıkları dil, bazı sosyal ortamlarda onlara avantaj sağlayabilir. Eğitim kurumlarında öğrenilen konuşma biçimleri, iş dünyasında veya akademide daha fazla kabul görebilir.

Bu nedenle “selb ne demek?” sorusu bile yalnızca sözlük üzerinden ele alındığında eksik kalabilir. Eğer kelime belirli bir sosyal grubun içinde kullanılıyorsa, anlamını o grubun iletişim kültürü belirleyebilir.

Daha önemlisi, bir kişinin kelimeyi bilmemesi onun “daha az zeki” olduğu anlamına gelmez. Belki o kelime kişinin sosyal çevresinde hiç kullanılmamıştır.

Bu ayrım oldukça önemlidir: Bilgiye sahip olmak ile değerli olmak aynı şey değildir.

Eşitsizlikler Birbirinden Bağımsız Değildir

Toplumsal cinsiyet, ırk ve sınıfı birbirinden tamamen ayrı kategoriler gibi düşünmek de yetersiz kalır.

Kimberlé Crenshaw’ın kesişimsellik yaklaşımı, insanların farklı sosyal kimliklerinin aynı anda deneyimlenebileceğini ve ayrımcılık biçimlerinin birbirini etkileyebileceğini ortaya koymuştur.

Örneğin orta sınıf beyaz bir kadın ile düşük gelirli etnik azınlık bir kadının “kadın olmak” üzerinden aynı deneyime sahip olduğunu varsaymak doğru değildir. Her ikisi de toplumsal cinsiyet eşitsizliği yaşayabilir; ancak ekonomik durumları ve etnik kimlikleri bu deneyimin biçimini değiştirebilir.

Benzer şekilde farklı sınıflardan erkeklerin toplumsal erkeklik normlarıyla ilişkileri de aynı değildir.

Bu nedenle sosyal meseleleri değerlendirirken tek bir kimlik üzerinden açıklama yapmak yerine, kimliklerin ve sosyal yapıların kesişim noktalarına bakmak gerekiyor.

Toplumsal Normlar Nasıl Yeniden Üretiliyor?

Toplumsal normlar çoğu zaman açık bir yasa veya resmi kural biçiminde karşımıza çıkmaz. İnsanların “normal”, “uygun”, “ayıp”, “profesyonel” veya “garip” kabul ettiği davranışlar da güçlü normlar oluşturur.

Bir kadın yüksek sesle konuştuğunda rahatsızlık duyan toplum, bir erkek duygularını ifade ettiğinde onu zayıf gören toplum veya düşük gelirli bir kişinin konuşmasını daha az değerli kabul eden iş ortamı, farklı biçimlerde aynı mekanizmayı üretebilir: Bazı davranışları normalleştirirken bazı insanları normun dışında konumlandırmak.

Bu nedenle eşitsizlik yalnızca bireysel kötü niyetlerden kaynaklanmaz. Kurumlar, eğitim sistemi, medya, aile, iş hayatı ve gündelik sosyal ilişkiler de normların sürdürülmesinde rol oynar.

Araştırmalar Bize Ne Söylüyor?

Bu değerlendirmede özellikle Pierre Bourdieu’nun dilsel sermaye ve sembolik güç üzerine çalışmaları, Kimberlé Crenshaw’ın kesişimsellik yaklaşımı ve toplumsal cinsiyet ile dil arasındaki ilişkiyi inceleyen sosyodilbilim araştırmaları temel alınabilir.

Ayrıca Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Çalışma Örgütü gibi kurumların toplumsal cinsiyet eşitsizliği, çalışma hayatı ve bakım emeği üzerine yayımladığı çalışmalar, bireysel deneyimlerin daha geniş sosyal yapılarla ilişkisini anlamaya yardımcı olur.

Burada kaynak kullanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta da araştırma bulgularını insanların tamamına genellememektir. Bir araştırmada belirli bir grubun ortalama eğiliminin bulunması, o gruptaki herkesin aynı davranacağı anlamına gelmez.

Bu yüzden “kadınlar böyledir” veya “erkekler şöyledir” gibi cümleler yerine, “bazı sosyal koşullarda şu deneyim daha sık görülebilir” demek çok daha bilimsel ve kapsayıcıdır.

“Selb” Sorusu Bizi Daha Büyük Bir Tartışmaya Götürebilir

Sonuç olarak “selb” kelimesinin kendisi, bağlam verilmediğinde Türkçede toplumsal cinsiyet, ırk veya sınıfla bağlantılı yerleşik bir kavram olarak tanımlanamaz. Kelimenin kesin anlamını belirlemek için nerede, nasıl ve kim tarafından kullanıldığını bilmek gerekir.

Fakat bu belirsizlik aslında ilginç bir tartışma alanı açıyor.

Çünkü kelimeler yalnızca sözlüklerde yaşamıyor. İnsanların sosyal ilişkileri içinde anlam kazanıyorlar. Hangi kelimenin kabul gördüğü, hangi aksanın saygın kabul edildiği, kimin konuşmasının ciddiye alındığı ve kimin konuşmasının küçümsendiği; eğitimden sınıfa, toplumsal cinsiyetten etnik kimliğe kadar birçok sosyal faktörle ilişkili olabiliyor.

Benim bu konuya yaklaşımım, bireyleri tek tek kategorilere hapsetmek yerine sosyal yapıların insanların seçeneklerini nasıl genişlettiğine veya daralttığına bakmak yönünde. Çünkü eşitsizliği anlamak, belirli bir grubu suçlamakla değil, insanların içinde yaşadığı koşulları görünür hâle getirmekle başlıyor.

Ve belki de forumda asıl tartışılması gereken sorular bunlar:

Bir kelimeyi “yanlış” olarak değerlendirdiğimizde gerçekten dilbilgisel bir hata mı görüyoruz, yoksa konuşanın sosyal konumuna ilişkin bir yargıda mı bulunuyoruz?

Bir kadının aynı davranışının erkekten geldiğinde farklı değerlendirilmesi ne kadar yaygın ve bunu kendi çevremizde fark edebiliyor muyuz?

Erkeklerin toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda çözüm üretirken suçluluk yerine sorumluluk ve dayanışma ekseninde hareket etmesi nasıl mümkün olabilir?

Sınıfsal konumumuz, bazı kelimeleri veya konuşma biçimlerini “daha doğru” kabul etmemizi etkiliyor olabilir mi?

Irk, etnik köken, sınıf ve cinsiyet aynı anda devreye girdiğinde bir kişinin yaşadığı eşitsizliği tek bir kategoriyle açıklamak neden yetersiz kalıyor?

Ve en önemlisi: Bir insanın kullandığı kelimeden çok, o kelimeyi hangi sosyal koşullar içinde kullanmak zorunda kaldığına bakmayı ne zaman öğrenebiliriz?
 
Üst